Nastolatki często przysparzają problemów dorosłym. Wiek adolescencji przypada najczęściej między 12 a 18 rokiem życia. Jest to czas bardzo dużych zmian fizycznych i psychicznych.

Zmiany zachodzą w organizmie i psychice nastolatka, ale również w relacjach z jego najbliższym. Jedną z cech wieku dojrzewania jest wzmocniony egocentryzm poznawczy, który przejawia się przekonaniem młodego człowieka, że uwaga otoczenia jest skupiona przede wszystkim na nim. Młodzi są szczególne zainteresowani tym, jak oceniają ich inni. Jest to szczególnie istotne dla obecnego POKOLENIA Y i POKOLENIA Z, dla których opinia liderów grupy rówieśniczej jest bardzo ważnym aspektem życia. Percepcja nastolatka jest ponadprzeciętnie subiektywna i czasem najmniejsza sprawa (w tym zachowanie lub postawa dorosłego) może urosnąć do wielkich rozmiarów. Młody człowiek oczekuje od nas zrozumienia, bezwarunkowej akceptacji, poszanowania uczuć i emocji oraz autentyczności.

Warto wiedzieć o tym, co w wieku dojrzewania jest zupełnie normalne, a co powinno wzbudzić niepokój rodziców i służb pomocowych. To zupełnie normalne, jeżeli nastoletnie dziecko:

  • jest drażliwe i się buntuje,
  • ma lekkie wahanie nastrojów,
  • chce później zasypiać i dłużej spać,
  • podejmuje nowe wyzwania,
  • nie chce spędzać czasu z dorosłymi,
  • bardzo ważni stają się rówieśnicy,
  • poszukuje własnego stylu,
  • skupia się na „tu i teraz”,
  • doświadcza miłosnych rozterek i zauroczeń.

Każdy nastolatek jest inny i przeżywa wiek dojrzewania w sposób charakterystyczny tylko dla siebie. W jednej rodzinie dzieci podobnie wychowywane przez rodziców, mogą się różnie zachowywać. Porównywanie dzieci (szczególnie do tzw. „lepszego” rodzeństwa lub kolegów) nie ma najmniejszego wychowawczego sensu i często budzi u nastolatków poczucie niesprawiedliwości. Wiele zachowań nastolatka jest wynikiem różnic indywidualnych, ale część ma także swoje podłoże biomedyczne. U nastolatka zupełnie inaczej, niż u dorosłych, wydzielają się hormony i odmiennie funkcjonuje układ nerwowy. Występujące u młodzieży problemy często NIE SĄ efektem zaniedbań lub błędów rodziców. Nawet, jeśli rodzice mają sobie coś do zarzucenia, nie da się cofnąć czasu ale można za to naprawić skutki wcześniejszych błędów. Ze względu na skupienie się nastolatka na teraźniejszości, bazowanie na straszeniu konsekwencjami ryzykownymi w przyszłości jest często strategią nieefektywną.

CHCĄC POMÓC NASTOLATKOWI I JEGO RODZICOM, NIE OBWINIAJ RODZICÓW ZA EWENTUALNE BŁĘDY WYCHOWAWCZE, ALE SKONCENTRUJ SIĘ NA ROZWIĄZANIU PROBLEMU

W wieku adolescencji dorośli mają poczucie utraty kontroli nad dzieckiem. Nastolatek nie lubi być kontrolowany i jeśli dorośli z tym przesadzą, istnieje duże zagrożenie stworzenia przez młodego człowieka przestrzeni dostępnej tylko dla rówieśników, o której nic się nie dowiemy. Być może pojawią się tam zachowania ryzykowne lub narkotyki. Sygnałem ostrzegawczym, że dzieje się coś niedobrego jest często nieuzasadniona zmiana zachowania lub przyzwyczajeń (np. dziecko zawsze było towarzyskie i nagle zaczyna się izolować od innych), podejmowanie zachowań ryzykownych (np. czynów karalnych), utrata panowania nad sobą, zaniedbywanie podstawowych obowiązków (np. częsta absencja w szkole, porzucenie zainteresowań), samookaleczenia. W wieku adolescencji ujawnia się też wiele zaburzeń i chorób psychicznych (np. nerwica, depresja, bulimia, anoreksja, schizofrenia młodzieńcza, choroba afektywna dwubiegunowa). Objawami są często zaburzenia myślenia, fałszywe przekonania (urojenia), omamy (fałszywe doznania zmysłowe), zmiany uczuciowe nieadekwatne do rzeczywistości, wycofanie się, agresja, myśli samobójcze.

Czasami agresja lub przemoc wobec nastolatka są wynikiem bezradności rodziców. Z kolei agresywne zachowania nastolatka wynikają z reguły z psychicznych lub biologicznych uwarunkowań wieku dojrzewania (chociaż mogą być także objawem zaburzeń lub chorób psychicznych). To wyjaśnia nam źródło problemu, ale w żaden sposób go nie usprawiedliwia. Niedopuszczalne jest stosowanie wobec nastolatka i przez nastolatka jakichkolwiek form przemocy fizycznej lub psychicznej. W swoim dojrzewaniu do dorosłości i ucząc się odpowiedzialności, nastolatek musi ponosić konsekwencje swojego postępowania. Życzliwość i brak potępienia człowieka nie stoi na przeszkodzie w wypełnianiu przepisów prawa i procedur dotyczących postępowania w sprawach nieletnich.

FAKT, ŻE WIEK ADOLESCENCJI NIESIE ZE SOBĄ DRAŻLIWOŚĆ, BUNT, WAHANIA NASTROJÓW I PROBLEMY WYCHOWAWCZE W ŻADEN SPOSÓB NIE USPRAWIEDLIWIA KRZYWDZENIA

Jeśli pracujemy z nastolatkiem lub jego rodzicami, którzy nie mogą samodzielnie przezwyciężyć swoich trudności, zdarza się, że konieczna jest pomoc profesjonalnego ośrodka. Dobrze jest w takiej sytuacji wyjaśnić nastolatkowi, że skorzystanie z pomocy nie oznacza, że jest dziwakiem oraz rodzicom młodego człowieka, że to nie przesądza o ich wychowawczej porażce.