Bycie nastolatkiem to niełatwa sprawa. Każdy z dorosłych przez to przechodził, najczęściej między 12 a 20 rokiem życia. Jest to okres bardzo dużych zmian fizycznych i psychicznych. Zmiany zachodzą w organizmie i psychice nastolatka, ale również w relacjach z otoczeniem, czyli także w kontaktach z np. rodzeństwem, rodzicami, znajomymi, nauczycielami. Warto wiedzieć o tym, co w wieku dojrzewania jest zupełnie normalne, a co powinno wzbudzić niepokój nastolatka.

Bycie nastolatkiem, czyli przeżycie wieku dojrzewania, jest niezbędne, by stać się dorosłym. To czas usamodzielniania się i powolnego brania odpowiedzialności za swoje życie. Gdyby nie było nastolatków, podejmowania przez nich pierwszych ważnych decyzji (czasem rzeczywiście błędnych), całe życie pozostalibyśmy dziećmi, niezdolnymi do samodzielnego życia w społeczeństwie. W tym okresie wychowanie staje się samowychowaniem, a posłuszeństwo i bycie „grzecznym dzieckiem” przyjmuje formę samodyscypliny i pracy nad własnym charakterem (lepszej okazji do nauczenia się tego nie będzie).

Każdy przeżywa wiek dojrzewania w sposób charakterystyczny tylko dla siebie. Nie ma dwóch takich samych nastolatków, tak samo, jak nie ma dwóch takich samych osób dorosłych. Dlatego nie ma się co porównywać do rodzeństwa lub znajomych. I nie ma też co podążać za tłumem – warto myśleć samodzielnie. Niektórzy w wieku dojrzewania są spokojni i wyważeni, a inni szaleją, sprawiając trudności zarówno sobie, jak i innym. Zmiany zachodzące w sposobie zachowania wynikają między innymi od tego, jak zostaliśmy wychowani. Z drugiej strony mają podłoże biomedyczne. U nastolatka zupełnie inaczej, niż u dorosłych, wydzielają się hormony i odmiennie funkcjonuje układ nerwowy. Znając dobrze prawidłowości wieku dojrzewania, można wyjaśnić wiele zachowań charakterystycznych dla nastolatków. To zupełnie normalne, jeżeli:

  • jesteś drażliwy i się buntujesz,
  • masz lekkie wahanie nastrojów,
  • chcesz później zasypiać i dłużej spać,
  • podejmujesz nowe wyzwania,
  • nie chcesz spędzać czasu z dorosłymi,
  • bardzo ważni są rówieśnicy,
  • poszukujesz własnego stylu,
  • skupiasz się na „tu i teraz”,
  • doświadczasz miłosnych rozterek i zauroczeń.

Pamiętaj, że zgodnie z zasadą, iż każdy jest inny i inaczej przeżywa okres dojrzewania, nie musisz wykazywać powyższych zachowań i postaw, aby być zdrowym nastolatkiem. Możesz też doświadczać tylko części z nich. Zwróć też uwagę, że być może nie tylko dla nastolatka, ale także dla jego otoczenia (np. rodzeństwa, rodziców, znajomych, nauczycieli) jest to trudny czas. Latami przyzwyczajamy się do swoich zachowań i wydaje nam się, że wiemy, czego możemy się spodziewać po bliskich. Rodzice, których dzieci wkraczają w okres dojrzewania, miewają poczucie utraty swojej władzy rodzicielskiej (chociaż pamiętaj, że zgodnie z prawem zachowuję ją do ukończenia przez dziecko pełnoletniości). Jednocześnie muszą „znosić” coraz to nowe pomysły córki lub syna, co może być bardzo trudne do ogarnięcia. Wymagasz zrozumienia od innych, może warto spróbować zrozumieć też dorosłych.

Psychologia i biologia nastolatka wyjaśnia wiele zachowań i postaw, ale nie wszystko usprawiedliwia. Fakt, że wiek dojrzewania niesie ze sobą drażliwość, bunt, wahania nastrojów w żaden sposób nie oznacza, że można krzywdzić inne osoby lub samego siebie. Nic nie usprawiedliwia agresji, przemocy (zarówno fizycznej, jak i psychicznej) lub dokonywania czynów karalnych (przestępstw). Jeśli nie możesz zapanować nad swoim zachowaniem w wieku dojrzewania, warto skorzystać z porady osoby, która się na tym zna. Czasami może to być zaufany przyjaciel, ale zdarza się, że konieczna jest pomoc osoby obcej, która potrafi znaleźć dystans do problemu. Jeśli destrukcyjne zachowania (np. przemoc, agresja) będą się powtarzać, może dojść do eskalacji konfliktu i z każdym zdarzeniem trudniej będzie znaleźć optymalne dla wszystkich rozwiązanie.

Nie ulegaj stereotypom, że wszyscy dorośli tylko moralizują i nie mają pojęcia o prawdziwym życiu młodzieży oraz ich sprawach. W wielu ośrodkach, specjalizujących się w sprawach związanych z wiekiem dojrzewania, można liczyć nie tylko na zrozumienie i szacunek, ale także próbę rozwiązania sprawy metodami bez wskazywania zwycięzców i przegranych. Profesjonalnego wsparcia (mediacji, poradnictwa, terapii) nie wymagają wszyscy nastolatkowie. Jednak skorzystanie z pomocy w sytuacji trudnej jest zawsze mądrzejszym wyborem, niż utrata panowania nad swoim życiem lub sięgnięcie dna. Masz prawo być szczęśliwym; nierozsądnym byłoby nie skorzystać z szansy, która pomoże w osiągnięciu tego stanu.

Jeśli chce się decydować i wziąć odpowiedzialność za swoje życie, trzeba także ponosić konsekwencje swoich wyborów. Twoja doba ma 24 godziny, podobnie jak znanych muzyków, sportowców, naukowców – ludzi, których nastolatkowie cenią. Co zrobisz z tym czasem, zależy w zasadzie już tylko od Ciebie. Jesteś agresywny lub podejmujesz przesadne ryzyko? To wyraz Twojej siły, czy słabości? Są tylko dwa dni każdego roku, których nie możesz zmienić: wczoraj i jutro. Ale dzisiaj możesz wszystko.