Bycie rodzicem nastolatka to często duże wyzwanie. Każdy z dorosłych przeszedł okres dojrzewania, najczęściej między 12 a 20 rokiem życia. Jest to czas bardzo dużych zmian fizycznych i psychicznych. Zmiany zachodzą w organizmie i psychice nastolatka, ale również w relacjach z otoczeniem, czyli także w kontaktach z rodzicami. Warto wiedzieć o tym, co w wieku dojrzewania jest zupełnie normalne, a co powinno wzbudzić nasz niepokój. To zupełnie normalne, jeżeli nasze nastoletnie dziecko:

  • jest drażliwe i się buntuje,
  • ma lekkie wahanie nastrojów,
  • chce później zasypiać i dłużej spać,
  • podejmuje nowe wyzwania,
  • nie chce spędzać czasu z dorosłymi,
  • bardzo ważni stają się rówieśnicy,
  • poszukuje własnego stylu,
  • skupia się na „tu i teraz”,
  • doświadcza miłosnych rozterek i zauroczeń.

Bycie nastolatkiem, czyli przeżycie wieku dojrzewania, jest niezbędne, by stać się dorosłym. To czas usamodzielniania się, podejmowania pierwszych poważnych decyzji (czasami rzeczywiście błędnych) i powolnego brania odpowiedzialności za swoje życie. Jeżeli nastolatek nie zacznie podejmować decyzji sam, nie będzie w stanie funkcjonować w społeczeństwie jako samodzielna osoba dorosła – w tym sensie dzieci nie wychowujemy dla siebie.

Każdy nastolatek przeżywa wiek dojrzewania w sposób charakterystyczny tylko dla siebie. Nie ma dwóch takich samych nastolatków, tak samo, jak nie ma dwóch identycznych osób dorosłych. Niektórzy w wieku dojrzewania są spokojni i wyważeni, a inni szaleją, sprawiając trudności rodzicom. W jednej rodzinie dzieci podobnie wychowywane przez rodziców, mogą się różnie zachowywać. Wiele tych zachowań ma podłoże biomedyczne. U nastolatka zupełnie inaczej, niż u dorosłych, wydzielają się hormony i odmiennie funkcjonuje układ nerwowy. Występujące u młodzieży problemy często NIE SĄ efektem zaniedbań lub błędów rodziców. Nawet, jeśli rodzice mają sobie coś do zarzucenia, nie da się cofnąć czasu, ale można za to naprawić skutki wcześniejszych błędów.

Rodzice, których dzieci wkraczają w okres dojrzewania, miewają poczucie utraty swojej władzy rodzicielskiej (chociaż zgodnie z prawem zachowują ją do ukończenia przez dziecko pełnoletniości). Nastolatek nie lubi być kontrolowany i jeśli dorośli z tym przesadzą, istnieje duże zagrożenie stworzenia przez młodego człowieka przestrzeni dostępnej tylko dla rówieśników, o której nic się nie dowiemy. Być może pojawią się tam zachowania ryzykowne lub narkotyki. Sygnałem ostrzegawczym, że dzieje się coś niedobrego jest często nieuzasadniona zmiana zachowania lub przyzwyczajeń (np. dziecko zawsze było towarzyskie i nagle zaczyna się izolować od innych), podejmowanie zachowań ryzykownych (np. czynów karalnych czyli przestępstw), utrata panowania nad sobą, zaniedbywanie podstawowych obowiązków (np. częsta absencja w szkole, porzucenie zainteresowań), samookaleczenia.

Fakt, że wiek dojrzewania niesie ze sobą drażliwość, bunt, wahania nastrojów w żaden sposób nie oznacza, że można krzywdzić inne osoby lub samego siebie. Niedopuszczalne jest stosowanie wobec nastolatka jakichkolwiek form przemocy fizycznej lub psychicznej. Nie wolno policzkować, szarpać, zastraszać, wyżywać się. Żadne zachowanie nie zasługuje na naszą agresywną odpowiedź. Jeśli takie zdarzenia będą się powtarzać, może dojść do eskalacji konfliktu i z każdym zdarzeniem trudniej będzie znaleźć optymalne dla wszystkich rozwiązanie. Nie można także akceptować żadnego zachowania agresywnego nastolatka wobec innych osób, w tym rodziców. Rodzice z reguły są w stanie wiele wybaczyć – jednak przyzwalanie na zachowania agresywne jest krzywdzeniem dziecka – sprawcy, któremu należy pomóc w panowaniu nad samym sobą.

Podstawowe podpowiedzi dla rodzica nastolatka:

  • poznaj specyfikę wieku dojrzewania,
  • aktywnie i uważnie słuchaj,
  • ucz się swojego dziecka,
  • nie oceniaj emocji i uczuć,
  • powiedz nastolatkowi prosto w oczy, czego nie akceptujesz w jego zachowaniu, ale zrób to w taki sposób, aby nie poczuł się odrzucony,
  • dawaj przykład swoim zachowaniem,
  • jeśli masz za co przeprosić, zrób to,
  • szanuj prawo nastolatka do prywatności, unikaj przesadnej kontroli i nadopiekuńczości,
  • nie podcinaj skrzydeł i pomóż rozwijać zainteresowania nastolatka,
  • nie chroń nastolatka przed konsekwencjami jego wyborów,
  • nie porównuj nastolatka do innych (np. „lepszego” rodzeństwa, czy kolegów),
  • pomóc przejść dziecku przez trudny okres dojrzewania,
  • pozwól na samodzielność i powolne przejmowanie odpowiedzialności za jego życie.

Jeśli nie możesz zapanować nad swoim zachowaniem wobec nastolatka lub niepokoi Cię zachowanie Twojego dziecka, warto skorzystać z porady specjalisty.